«چرا از هر قومی گروهى كوچ نمى‏كنند تا در دين آگاهى يابند و قوم خود را هنگامى كه به سوى آنان بازگشتند ، بيم دهند ؟»  سوره توبه / آیه 122

محمد بن عبدالوهاب، ادیب، دانشمند و محقق در سال 1294 ه.ق در تهران دیده به جهان گشود.  پدرش و اجدادش از اهل قلم و فرهنگ بودند. جد او ملا عبدالعلی قزوینی از دانشمندان قزوین  بود . پدرش ملا عبدالوهاب قزوینی معروف به «ملا آقای قزوینی» اصلا اهل بلوک بشاریات (اکنون بخش بشاریات) بود که با کوشش شخصی صاحب مرتبه‌ای در دانش و ادب شد و به تهران آمد و در مدرسه معیرالممالک درس می‌داد . او در عین حال در دارالتالیف و دارالترجمه ناصری در تدوین نامه دانشوران شرکت داشت. پدر محمد قزوینی در ۱۲۶۷ در گذشت . محمد در این زمان دوازده ساله بود و به کمک شمس‌العلما بجای پدر در تدوین نامه دانشوران شرکت کرد تا کمک معاش خانواده باشد.
نامه ی دانشوران دایرة المعارفی است که بدستور اعتضاد السلطنه در شرح احوال علما، مشایخ، فقها، حکما، اطبا، مصنفان و مؤلفان فنون مختلف نگاشته شده است.
علامه قزوینی مقدمات ادب عرب و تعالیم دینی را نزد پدرش آموخت و آنگاه در محضر سایر استادان و بزرگان حاضر شد. برخی از استادان علامه قزوینی عبارتند از: آیت الله شیخ فضل الله نوری که در ماجرای مشروطه در برابر غربگرایان ایستاد و مشروطه مشروعه را مطرح کرد، آیت الله میرزا حسن آشتیانی، ملا محمد آملی، شیخ علی نوری، ادیب پیشاوری، شیخ هادی نجم آبادی و ...
علامه قزوینی در رشته های مختلف علوم دینی و ادبی و فلسفی به تحصیل پرداخت و در فرهنگ اسلامی، فقه، اصول، کلام، حکمت قدیم و شاخه های مختلف دانش ادبی و عربی به مرتبه بالایی دست یافت.
قزوینی در سال 1322 ه.ق. (حدود دو سال پیش از مشروطه) در حالی که 28 ساله بود، به دعوت برادرش میرزا احمد خان به اروپا سفر کرده و در لندن مستقر شد. وی مدتی را نیز در پاریس گذراند و سپس به آلمان رفت. قزوینی بار دیگر از آلمان به پاریس بازگشت و در آنجا اقامت گزید. قزوینی حدود 35 سال از عمرش را در اروپا گذراند و در این مدت، به نوعی دل از وطن برید. سرانجام در سال 1318 ه.ش. به سبب گسترش جنگ جهانی دوم به تهران بازگشت و ده سال آخر حیاتش را در این شهر سپری کرد.


علامه در طول سالهایی که در اروپا بود به پژوهش و بررسی نسخه های خطی فارسی و عربی در مراکز پژوهشی اروپا مشغول بود. علاوه بر این با محیط ها و مراکز شرق شناسی اروپا آشنا شد و سعی کرد از این مراکز استفاده لازم را ببرد. مراکز شرش شناسی انگلیس، فرانسه، آلمان و ... از جمله مراکزی بود که علامه قزوینی در آنجا تجاربی آموخت. همچنین با مستشرقین غرب آشنایی پیدا کرد و با آنها نشست و برخاست ها و گفتگوهایی داشت.
مستشرقینی که قزوینی با آنها ارتباط برقرار کرد عبارتند از: آمد روز، بون، ادوارد براون، مستر الس، سر اینزن رس، ولادیمیر مینورسکی، بامرکوارت آلمانی، ادوارد زاخائو، موریتزو سباستیان، باربیه دومنار، کلمان هوار، هارشمان، میتووخ و ...
قزوینی در ادب فارسی و عربی، تاریخ و کتاب شناسی تبحر بسیار داشت و بیشتر عمر خود را چه در ایران و چه در اروپا صرف پژوهش در حوزه ادب فارسی و عربی، تاریخ و کتاب شناسی کرد. وسعت اطلاعات و دقت علامه در پژوهش، زبانزد معاصرانش بود. از ویژگی های علامه این بود که هم در دانش سنتی و بومی تبحر داشت و هم با دانش جدید به خوبی آشنایی پیدا کرد و هم این که با روش کار محققان غربی آشنایی داشت و همه این تجارب و آموخته هایش را در خدمت پژوهش قرار داده بود.
آثار پژوهشی علامه قزوینی به شرح زیر است:
تصحيح لباب الالباب عوفي،جلد اول با مقدمه و حواشي(1906)،  تصحيح مرزبان نامه سعد الدين وراويني (1327)، تصحیح المعجم،  تصحيح چهار مقاله نظامي عروضي سمرقندي با مقدمه و حواشي(1327ه.ق)، تصحیح تاریخ جهانگشای جوینی، تصحيح لوايح جامي 1906 ، ترجمه لوایح جامی به زبان فرانسه، نگارش رساله ای در شرح احوال مسعود سعد سلمان، نگارش دیباچه بر تذکرة الاولیای شیخ عطار نیشابوری، نگارش رساله در شرح احوال شیخ ابوالفتوح رازی، بیست مقاله در موضوعات تاریخی و ادبی و انتقادی، نگارش رساله در شرح احوال ابو سلیمان منطقی سجستانی، رساله ای در تحقیق مؤلف نفثةالمصدور، تصحيح مقدمه قديم شاهنامه (1322 ه. ق)، تصحيح ديوان خواجه حافظ شيرازي با مشاركت دكتر غني(1320 ه.ق)، تصحيح سمط العلي الحضره العليا در تاريخ قراختائيان كرمان(1322ه.ق)، يادداشت هاي پراكنده علامه قزويني در سال 1336 ه .ش به كوشش ايرج افشار در ده جلد منتشر شد كه حاوي اطلاعات نفيسي در مورد تاريخ و فرهنگ ايران است.
سرانجام علامه قزوینی در ششم خرداد 1328 ه.ش. در تهران دیده از جهان فرو بست

حدیث روز

مطالب پربازدید

ورود به سایت

پیوندها

آمار بازدیدکنندگان

بازدید امروز :17
بازدید روز گذشته :13
بازدید این هفته :131
بازدید این ماه :243
مجموع آمار بازدید ها :4311